धडा 19 / 25
माहिती अधिकार कायदा, 2005 नागरिकांना शासनाकडील माहिती मिळवण्याचा अधिकार देतो. दुसरीकडे प्रत्येक व्यक्तीला आपल्या वैयक्तिक माहितीची गोपनीयता राखण्याचा अधिकार आहे. या दोन तत्त्वांमध्ये अनेक वेळा संघर्ष निर्माण होऊ शकतो. म्हणूनच माहिती देताना पारदर्शकता आणि वैयक्तिक गोपनीयता यामध्ये संतुलन राखणे आवश्यक असते.
लोकशाही व्यवस्थेमध्ये पारदर्शकता वाढवण्यासाठी माहितीचा अधिकार अत्यंत महत्त्वाचा आहे. परंतु त्याचवेळी एखाद्या व्यक्तीची वैयक्तिक माहिती, आर्थिक व्यवहार, आरोग्याशी संबंधित माहिती किंवा खाजगी जीवनाशी संबंधित तपशील हे गोपनीय मानले जातात.
खालील प्रकारची माहिती सामान्यतः वैयक्तिक गोपनीयतेशी संबंधित मानली जाते:
काही वेळा जरी माहिती वैयक्तिक स्वरूपाची असली तरी जर त्या माहितीचे प्रकटीकरण मोठ्या प्रमाणावर सार्वजनिक हितासाठी आवश्यक असेल, तर संबंधित माहिती देण्याचा निर्णय माहिती आयोग घेऊ शकतो.
उदाहरणार्थ, एखाद्या सार्वजनिक अधिकाऱ्याच्या भ्रष्टाचाराशी संबंधित माहिती सार्वजनिक हितासाठी महत्त्वाची ठरू शकते.
माहिती अधिकारी आणि माहिती आयोग माहिती देताना खालील बाबींचा विचार करतात:
RTI आणि गोपनीयता या दोन्ही लोकशाही व्यवस्थेतील महत्त्वाच्या संकल्पना आहेत. माहिती अधिकारामुळे शासनातील पारदर्शकता वाढते, तर गोपनीयतेचा अधिकार व्यक्तीच्या वैयक्तिक स्वातंत्र्याचे संरक्षण करतो. योग्य संतुलन राखल्यास या दोन्ही तत्त्वांचा समाजाच्या हितासाठी उपयोग होऊ शकतो.