शोधा
भारत बातम्या करिअर बिझनेस फायनन्स कायदे समाज ई-बुक्स विशेष संपादकीय
भारत बातम्या करिअर बिझनेस फायनन्स कायदे समाज ई-बुक्स विशेष संपादकीय
प्रसिद्ध भारत

अर्ज शुल्क आणि फी भरण्याच्या पद्धती

धडा 8 / 25

माहिती अधिकार कायदा, 2005 अंतर्गत अर्ज करताना निश्चित शुल्क भरावे लागते. हे शुल्क नाममात्र असले तरी योग्य पद्धतीने भरले नाही तर अर्ज अमान्य होऊ शकतो.

या प्रकरणात आपण अर्ज शुल्क किती असते, कोणत्या पद्धतीने भरावे, अतिरिक्त शुल्क कधी लागू होते आणि शुल्क माफीची तरतूद काय आहे हे सविस्तर पाहणार आहोत.

1. मूलभूत अर्ज शुल्क

सामान्यतः RTI अर्जासाठी ₹10 इतके मूलभूत शुल्क आकारले जाते.

हे शुल्क अर्जासोबत जमा करणे आवश्यक आहे. शुल्क न भरल्यास PIO अर्जावर प्रक्रिया सुरू करत नाही.

2. शुल्क भरण्याच्या पद्धती

राज्यानुसार पद्धती बदलू शकतात, परंतु सामान्यतः खालील पर्याय उपलब्ध असतात:

  • पोस्टल ऑर्डर (Indian Postal Order - IPO)
  • डिमांड ड्राफ्ट
  • बँकर्स चेक
  • कोर्ट फी स्टॅम्प (काही राज्यांमध्ये)
  • रोख रक्कम (पावतीसह)
  • ऑनलाइन पेमेंट (केंद्र शासनासाठी)
पोस्टल ऑर्डरवर संबंधित विभागाचे नाव योग्यरीत्या लिहिणे आवश्यक आहे.

3. अतिरिक्त शुल्क (Additional Fees)

अर्जानंतर जर माहितीची प्रत द्यावी लागत असेल तर अतिरिक्त शुल्क आकारले जाऊ शकते.

  • प्रतीसाठी साधारणतः ₹2 प्रति पान
  • CD / DVD साठी निश्चित शुल्क
  • नमुने किंवा मॉडेल्ससाठी वास्तविक खर्च
PIO अर्जदाराला अतिरिक्त शुल्काची माहिती लेखी स्वरूपात देतो.

4. शुल्क माफी (BPL तरतूद)

गरीबी रेषेखालील (BPL) नागरिकांना अर्ज शुल्क आणि प्रत शुल्क माफ असते.

मात्र त्यासाठी BPL प्रमाणपत्राची प्रत जोडणे आवश्यक आहे.

5. ऑनलाइन शुल्क भरणे

केंद्र शासनासाठी अधिकृत RTI ऑनलाइन पोर्टल उपलब्ध आहे. येथे अर्ज शुल्क ऑनलाइन पद्धतीने भरता येते.

  • डेबिट कार्ड
  • क्रेडिट कार्ड
  • नेट बँकिंग
  • UPI (उपलब्ध असल्यास)

महत्त्वाच्या सूचना

  • शुल्क योग्य पद्धतीने भरले नसल्यास अर्ज नाकारला जाऊ शकतो.
  • पोस्टल ऑर्डर क्रमांक जतन करून ठेवा.
  • ऑनलाइन अर्ज केल्यास पावती डाउनलोड करून ठेवा.

समग्र आकलन

RTI अर्जाचे शुल्क अत्यंत नाममात्र आहे, परंतु योग्य पद्धतीने भरणे आवश्यक आहे. शुल्क प्रक्रियेची माहिती असल्यास अर्जावर विलंब होत नाही.

योग्य शुल्क + योग्य पद्धत = वैध आणि प्रभावी RTI अर्ज
अभ्यासक्रमातील धडे